مفهوم کلی شخصیت
by
با یکی دیگر از مقاله های آموزشی موسسه ی علم گستر در خدمتتان هستیم . این بار مقاله ایی درباره مفهوم کلی شخصیت برایتان ارائه میدهیم . شخصيت از واژه لاتين پرسونا گرفته شده است كه به نقاب هنر پيشهها در نمايش اشاره دارد . روان شناسي شخصيت به آنچه معمولا به ماهيت انسان مربوط ميشود ميپردازد ، نظريه پردازان شخصيت به كليت انسان ميپردازند و تلاش ميكنند تا روابط پيچيده ميان جنبههاي مختلف كنش انسان و روابط پيچيده ي بين انسانها را بررسي كنند آنان معتقدند که شخصیت انسان به صورت يك كل سازمان يافته عمل ميكند و در پرتو چنين كليت و سازماني نيز بايد شناخته شود . در لغت شخصيت اين معنا مستتر است كه هر فردي واحد منحصر به فرد و به اصطلاح عوام تك است و هيچ شخص ديگري را نميتوان يافت كه كاملا شبيه او باشد .
نظريههاي شخصيت را ميتوان با توجه به مفاهيمي كه براي پاسخگويي به سوالات چه چيز ، چطور ، چرا به كار ميبرند مقايسه كرد در واقع مفهوم ساختار به جنبههاي پايدارتر مقاوم تر و شخصيت اطلاق ميشود در اين برداشت ساختارها با اجزاء بدن يا مفاهيم مثل اتم و مولكول قابل مقايسه اند مفاهیمي ساختاري مفاهيمي مثل پاسخ ، عادت ، صفات و تيپ را در نظر ميگيرد .مفهوم تيپ با دسته بندي تعداد قابل توجهي از صفات مختلف معني پيدا ميكند و در مقايسه با مفهوم صفت به نظم و عموميت بيشتري در رفتار دلالت ميكند وقتي فردي درجه اي از صفت خاصي را دارد در تيپ خاصي قرار ميگيرد مثل تقسيم بندي افراد به درونگرا و برون گرا يا طبقه بندي افراد بر حسب اين كه به ديگران گرايش دارند يا دوري ميكنند .
نظريات فرويد روانكاو برجسته اتريشي ( يا به قولي آلماني) درباره ي شخصيت مويد تاثير غرايز به عنوان مهمترين نيروهاي برانگيزنده ي رفتار است او از انرژي نهفته اي كه آن را” ليبيدو”ميناميد صحبت ميكرد كه ميتواند با جابجايي به اهداف جانشين در تعيين شخصيت فرد موثر باشد او متعتقد به تحليل رويا بود كه نشان دهنده ي سه سطح شخصيت (من ، فرا من ، نهاد ) است .
آدلر در بررسي شخصيت بيشتر به برانگيزهاي اجتماعي و افكار هشيار (بجاي فرآيندهاي ناهشيار) معتقد بود يعني شخصيت را نشانههاي برتر عوامل اجتماعي ميدانست تا زيستي و از معدود كساني بود كه 4 تيپ شخصيتي را تدوين كرد .
راجرز نظريه خود را درباره ي شخصيت با جهتي انسان گرايانه بيان كرد از اصطلاحي به عنوان (خود پنداره) ياد ميكرد كه الگويي سازمان يافته و پايدار از ادراكات را بيان ميكند ، او معتقد بود كه اگر چه خويشتن تغيير ميكند ولي خصوصيات سازمان يافته ، يكپارچه و ويژه خودپنداره هميشه حفظ خواهد شد .
آيسنك از ديگر صاحب نظران تپي شناسي و شخصيت معتقد به تحليل عاملي و به شيوه آماري بود او پس از تحقيقات خود به دو بعد درون گرا ، برون گر و روان آزرده پايدار و ناپايدار دست يافت (جالب است كه طبايع چهار گونه او بر اساس نظريات پزشكان قديم با نظريات و 4 تيپ ارائه شده توسط بوعلي سينا هم خواني دارد .
نظريات كارل گوستاويونگ روان كاو سوئیسي كه بر اساس نظريات فرويد بنا نهاده شده بود اما معتقد به تحليل عاملي شخصيت بود او به عقايد فرويد مفهوم ناهشيار جمعي را افزود او اظهار ميداشت كه در درون ما تنازعي بين پرسونا ( نقابي كه بر چهره داريم ) و خويشتن شخصي برقرار است بر اساس نظريات يونگ كه 16 تيپ شخصيتي را ارائه ميكند در رابطه با حرفه شكي نيست كه تيپهاي خاص براي بعضي از مشاغل مناسب يا مناسب هستند ، تئوري شخصيتي تيپهاي روانشناختي در توضيح ناسازگاريها و بروز درگيريها بين افرادكمك ميكند . در واقع يونگ در نظريات خود قبل از هر چيز به چهار كنش فكر ، هيجان ، حس كردن ، شهود در دو بعد برون گرايي و درون گرايي ميپردازد يعني 8 تيپ شخصيتي و از اين ميان تيپهاي آميخته را بيان ميكند كه جمعا 16 تيپ يا ريخت را تعريف ميكند .
نظريات كارل گوستا و يونگ مهمترين و عميق ترين نظريات درباره شخصيت است اگر مديران وظائف خود را به نحو احسن انجام دهند سازمان به هدفهايش خواهد رسيد با توجه به اينكه از مهمترين ملاكهاي ارزيابي سازمانها اثر بخشي است . پس با توجه به جايگاه نظام تعليم و تربيت به ويژه نظام مديريتي ، مساله مهميكه مطرح ميشود و بايد مورد عنايت قرار گيرد . انتخاب صحيح متقاضيان پست مهم مديريت است كه بايد در اين رهگذر به تفاوتهاي فردي و خصوصيات شخصيتي آنان توجه شود.