کدهای رفتاری اعضای گروه در پژوهش
by
به طور کلی کار گروهی در پژوهش مانند همهی عرصههای دیگر آمیخته با مسایل اخلاقی است . پویا بودن گروههای پژوهشی از دغدغههایی است که جامعهی علمی بسیار با آن درگیر است و ترویج ارزشهای اخلاقی در این گروهها میتواند تأثیر بسزایی در جواب به این دغدغه داشته باشد با ما همراه باشید تا با بیان چند مورد از این منشورهای اخلاقی و راهنمایی های صورت گرفته برای حل این تعارضها در گروههای پژوهشی به این مسایل پایان دهیم
1_اعضای گروه باید مسئولیتهای پژوهشی محوله را با اتقان و صحت در حد توان انجام دهند و آمادگی دفاع کامل از نتیجهی فعالیت خود را داشته باشند.
2_اعضای گروه باید از اشکالات نسجیده در زمان ارایهی دیگر اعضا بپرهیزند و باید اشکالات دقیق حساب شدهی خود را در جلسهی بعدی و یا نهایتاً در انتهای ارایهی دیگر اعضا بیان کنند.
3_اعضای گروه حق دارند که از نتایج فعالیت خود در گروه دفاع کنند و دیگران باید این حق را محترم شمرده و به ازای هر اشکال مطرح شده وقتی متناسب برای دفاع در نظر گرفته شود
4_اعضای گروه باید نسبت به دیگر اعضا و نتایج تلاشهای آنان اعتماد داشته باشد . بررسی دوبارهی پژوهش دیگر اعضا با اهداف پژوهش گروهی از قبیل سرعت بیشتر منافات دارد.
اسلامی اردکانی مینویسد: «اگر تحقیقی مشترک است، حتماً بررسی کنیم که مبادا همنویسان ما دست به انتحال زده باشند . در تحقیقات مشترک ، هر محققی نه تنها مسئول کار خود ، بلکه مسئول نتیجهای است که در نهایت به نام گروه منتشر میشود و اگر کسی در این میان خطا کرده باشد ، به پای همگان نوشته میشود.» (اسلامی اردکانی 113) . این مطلب قابل مناقشه است . زیرا اولاً : چنین مطلبی که ایشان مطرح کردهاند فاقد دلیل اخلاقی است . ثانیاً: وجود چنین احساسی در بسیاری از پژوهشگران نتیجهای جز انصراف از شرکت در گروه نخواهد داشت . زیرا پژوهشگر خود را مجبور میبیند که انبوهی از نقلیات اعضای دیگر را دوباره مراجعه کند و با دقت در منابع و پیگیری عبارت به این اطمینان برسد که کسی از اعضای گروه دست به سرقت نزده است ، پس با خود میاندیشد چرا باید چنین وقتی را صرف کند در حالی که میتواند در همین فرصت پژوهشی را سامان دهد .
به نظر میرسد باید به اعضای دیگر گروه اعتماد کرد و کار را با روشهای نظارتی از سوی رهبر و مدیر و هشدارهای تربیتی سامان داد .
5_ در انجام مقاله و یا پژوهش اعضای گروه باید از جایگاه گروه به عنوان یک شخصیت حقوقی محافظت کنند و نسبت به آن حساس باشند و تا حدی که به تعصب کورکورانه و مسایل خلاف اخلاق کشیده نشده است از گروه و عملکرد آن دفاع کنند .
6_گروه باید از تکنیکهای رفتار مثبت با دیگران استفاده کند تا کلمات و رفتارها در گروه انرژیبخش بوده و از القای فکر منفی و شیوع احساسات منفی جلوگیری کند . در این زمینه میتوان از تکنیک شش کلاه تفکر ـ که پس از این بدان اشاره خواهیم کرده ـ بهره گرفت .
7_اعضای گروه باید برای هر جلسهی گروه نکات و مطالبی داشته باشند که متناسب با برنامهی جلسه و تازه باشد ، تا حس همافزایی در گروه برانگیخته شده و رشد کند .
8_اعضای گروه باید در صورت احساس بازدهی کمِ کار گروه به رهبر گزارش داده و خود و دیگران را به کار و تلاش بیشتر و بهرهوری بیشتر تشویق کنند .
9_هر کدام از اعضای گروه باید تمام تلاش خود را برای صرفهجویی در منابع مالی گروه به کار بندند . استفاده درست از منابع مطالعاتی اعم از کتابها و مجلات ، استفادهی بجا و درست از رایانه و اینترنت ( پرهیز از پرسهزنی در اینترنت ) ، استفاده از روشهای اصولی برای یادداشتبرداری در پژوهش ، استفادهی صحیح از زمان و مدیریت زمان و دهها مورد دیگر از مثالهای مسئلهی بهرهوری است .
10_درخواست منابع باید مطابق با واقعیت بوده و صداقت در آن رعایت شود . منابع مالی بیشتر تأثیری در کیفیت بالاتر ندارد ، بلکه بهرهوری و مصرف درست منابع چنین تأثیری خواهد داشت .
11_اعضای گروه باید به دنبال روشهای بهتر و مؤثرتر در پژوهش بوده و آن را به دیگر اعضا و رهبر معرفی کنند . معرفی هر روش پژوهشی جدید ، معرفی نرمافزارهای جدید ، سایتهای جدید ، محققین مرتبط با موضوع پژوهش گروه و راه استفادهی از هر کدام از این منابع میتواند از مصادیق این مسئله باشد .
12_اعضای گروه باید در بیان نظرات خود ، مواجهه با اشکالات و نظرات جدید به خطاهای طبیعی موجود در امر پژوهش از سوی خود و دیگران توجه داشته باشند . همیشه ممکن است در کلام دیگران نکات مفیدی یافت شود ، پس به دقت به اشکالات و نظرات جدید باید گوش فراداد .
13_اعضای گروه باید خود منتقد اصلی نظرات خود و حاصل کار گروه باشند و قبل از همه سعی کنند آن اشکالات را یافته و در صدد رفع آن باشند.
14_حقیقت هر چه هست باید ابراز شود . ترس از مراکز قدرت ، مراجع رسمی علمی و گروههای فشار نباید مانع از ابراز حقیقت باشد . البته گاهی بیان حقیقت با حفظ ارزش اخلاقی دیگری در تنافی است مثل اینکه باعث از بین رفتن عفت عمومی میشود ، یا اینکه باعث تشویش اذهان عمومی میشود . در این صورت یا باید در کیفیت بیان حقیقت دقتها و ظرافتها در نظر گرفته شود و یا از ابراز آن خودداری شود . البته نهایتاً باید در این گونه موارد با برطرف کردن موانع و آسیبشناسیهای لازم حقیقت ابراز شود .
15_اعضای گروه در مواجهه با سؤالات و اشکالاتی که از جواب آن مطلع نیستند باید جسارت گفتن «نمیدانم» را داشته باشند و سعی در آن داشته باشند که در راه دانستن قدم بردارند .
16_اعضای گروه باید بدانند که به چه هدف در گروه عضو شدهاند و اهداف گروه چیست . بهتر است اهداف گروه به صراحت نوشته شده و جایی نصب شود .
17_اعضای گروه باید بدانند وظایف و اختیارات آنها چیست . بهتر است این شرح وظایف و اختیارات هر عضو از اعضای گروه به صورت مکتوب در اولین جلسهی حضور او در گروه به او داده شود .
18_اعضای گروه باید از مقررات مختلف گروه مطلع باشند . بهتر است مقررات هم به صورت عمومی و هم به صورت فردی به اعضای گروه داده شود .
19_اعضای گروه باید از روند تصمیمگیری مطلع باشند و تا حد امکان در این روند شرکت فعالانه داشته باشند .
20_اعضای گروه در صورت مشاهدهی جهل در دیگر اعضا باید به راهنمایی بپردازند و این مسئله باید با احترام انجام شود .
21_در ارایهی نتیجهی یک پژوهش باید به کاستیهای پژوهش و راههای نرفته در آن پژوهش اشاره شود . اشارهی به این مطلب ممکن است موجب ارایهی راهی برای این مسیرهای ناهموار از سوی دیگر اعضا شود .
22_در یک محصول پژوهشی نباید منابع تحقیق مخفی شود و از ارایهی اطلاعات خودداری شود. منابع باید به گونهای شفاف ارایه شوند که دیگران نیز بتوانند از همان منابع استفاده کرده و صحت مدعیات در نتیجهی پژوهش را بررسی کنند .
23_اعضایی که از قدرت و آتوریته در گروه برخودارند نباید عامدانه از این قدرت استفاده کنند بلکه باید تمام تلاش خود را به کار بندند تا این قدرت و آتوریته بر دیگران و استقلال رأی آنها تأثیر نگذارد. مثلاً با تکرار این مطلب که «این نظر من است و شما نیز نظر خود را بگویید.» یا اینکه «از این که مطالبی که بیان کردم مورد نقد قرار گیرد خوشحال خواهم شد.» یا این نکته که «من مشتاق نظرات جدید و زاویه دید جدید شما هستم.». این قدرت و آتوریته میتواند ناشی از مقام استادی ، مقام علمی ، مقام سیاسی یا هر مقام مافوق دیگر باشد .
24_اعضا نباید خودسانسوری کرده و اشکالاتی که به آن واقف شدهاند را نگفته باقی بگذارند .
25_اعضا باید برای هر ادعای علمی که از سوی دیگران مطرح میشود دلیلی مطالبه کنند و با بررسی آن دلیل به بررسی مدعا بپردازند . اعضا حق ندارند مرعوب شخصیت و قدرت دیگر اعضا شوند .
26_اعضا باید در مواجهه با ابراز نظر اعضای دیگر در برابر عضو دارای قدرت برخورد مثبت داشته و از نهی او نسبت به ابراز نظر خودداری کنند.
27_اعضا در مواجهه با کسی که از موضع قدرت و دستبالا در گروه خواستار به کرسی نشاندن کلام خود است ضمن حفظ استقلال رأی باید رعایت احترام و ادب را بکنند
28_اعضای گروه خود باید به سنجش کیفی کار پژوهش اقدام کنند و در مواجهه با هر گونه کاستی آن را اعلام کنند و سعی در برطرف کردن آن بنمایند . البته هر گونه اقدامی که مربوط به دیگران میشود باید با هماهنگی رهبر گروه انجام شود .
29_اعضا باید بتوانند از تمامیت فعالیتهای گروه دفاع کرده و آن را توجیه کنند لذا حق دارند اطلاعات لازم در این زمینه را داشته باشند .
30_اعضا باید مواضع پژوهشی گروههای دیگر را بدانند و بدانند که مزیت کار گروهی آنان در چیست بنابراین حق دارند که از فعالیتهای گروههای دیگر ـ تا حدی که به رازداری گروهی لطمه وارد نکند ـ مطلع باشند .
31_اعضای گروه حق دارند در منافع معنوی و مادی حاصل کار گروهی سهیم باشند . ذکر نام آنها در حاصل کار گروهی و برخورداری آنان از سهم مشخصی از عواید آن اثر از مصادیق این مسئله است.
32_نباید اغراض شخصی و مناسبات مختلف اجتماعی مانع از رجوع به منابع پژوهش شود . گروه باید حداکثر تلاش خود را برای دستیابی به منابع دستاول انجام دهد .
33_گروه وظیفه دارد از بهترین روشها برای مراحل مختلف پژوهش استفاده کند .
34_اعضای گروه حق دارند از همهی اطلاعات مربوط به وظایف خود استفاده کنند .
35-اعضای گروه باید در پژوهش با توجه کامل بر پیشینهی تحقیق و دستاورد جامعهی علمی پژوهش را پیگیری کند .
36_اعضای گروه باید پذیرای خطاهای ناشی از فعالیتهای خود باشد و آمادگی اصلاح آن را در همهی مراحل پژوهش و پس از آن داشته باشد .
37_اعضای گروه باید انضباط گروهی را رعایت کرده و وظایف خود را در زمان مقرر انجام دهند .
38_اعضای گروه باید در بحثهای گروهی به صورت فعال شرکت داشته باشند . استماع دقیق مباحث دیگران ، ایراد اشکالات دقیق و حساب شده ، همراه داشتن لوازم مورد نیاز برای شرکت فعال در جلسه و برخوردهای کلامی و رفتاری مناسب از مصادیق این مسئله است .
39_اعضای گروه باید در هر حال به شخصیت دیگران احترام بگذارند گر چه برخی نظرات یا رفتارهای دیگران شاید مورد احترام نباشد . تعصب ورزیدن بر یک مطلب بدون ارایهی دلیل متقن دربارهی آن ، مراء و جدال کردن در رابطه با یک مطلب ، اتلاف وقت دیگران در جلسه با پر گویی ، فحاشی کردن و بیان کلمات رکیک ، وارد کردن اتهامات غیر قابل اثبات بر دیگران ، تملق و چاپلوسی و گزافهگوییهای بی دلیل از مواردی است که ناقض احترام متقابل خواهد بود و اعضای گروه میتوانند با آن برخورد داشته باشند . در چنین مواردی سکوت کردن و احترام به فرد موجب گسترش چنین فضایی شده که به هیچ عنوانی صحیح نخواهد بود .
40_اعضای گروه باید همیشه در صدد ارزیابی اهداف خود و گروه باشند . هر گونه تغییر در این اهداف باید مورد بررسی قرار گیرد . در صورت تفاوت و تضاد میان این اهداف ابتدائاً باید تلاش شود تا این تضاد بر طرف شود ، ثانیاً باید یکی از دو هدف با دیگری هماهنگ شود و نهایتاً عضو گروه باید پیگیر اهداف خود بود و در صورت تنافی از گروه جدا شود . ماندن در گروهی که اهداف آن با اهداف اعضا سازگاری ندارد به هیچ وجه برای اعضا توصیه نمیشود و این باقی ماندن نه به نفع گروه است و نه به نفع فرد .
موسسه پژوهشی علم گستر در راستای پژوهش کلیه این کدهای رفتاری را در تیم پژوهشی خود متشکل از صدها نفر پژوهشگر به بهترین نحو به اجرا درآورده است و آماده خدمت رسانی به شما عزیزان می باشد .